على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2294

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

عالمانه ( lem ne ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - عاقلانه و خردمندانه و دانشمندانه . عالم پناه ( lam - pan h ) ص . پ . ملجأ و پناه‌گاه جهانيان . عالمتاب ( lam - t b ) ص . پ . تابنده و روشن‌كنندهء جهان . عالمسوز ( lam - suz ) ص . پ . سوزندهء همهء جهانيان . عالم گرد ( lam - gard ) ص . پ . جهانگرد و سياح . عالم گير ( lam - gir ) ص . پ . آنچه فرا گيرد همهء عالم را و همهء ولايت و يا مملكتى را . و پادشاه فاتح . و لقب اورنگ زيب از پادشاهان هند . عالم نورد ( lam - navard ) ص . پ . عالم گرد و سياح . عالمون ( lamuna ) ع . ج . عالم . عالمون ( lemuna ) ع . ج . عالم . عالمى ( lami ) ص . پ . - منسوب بعالم . و موجود در عالم . عالميان ( lamiy n ) ا . پ . جهانيان . عاله ( leh ) ص . ع . زن سبك . و زنى كه آهنگ مختلف نمايد و بر يك راه نرود . عاله ( leh ) ا . ع . شتر مرغ نر . عالى ( li ) ص . ع . بلند . و رجل عالى الكعب : مرد شريف . و من عال : از بالا و از طرف بالا . يق : اتيته من عال . عالى ( li ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - رفيع و بلند . و شريف و بزرگ و سرفراز و بزرگوار . و فاضل . و كلان . و عالىحضرت و عاليجاه و عالىجناب و عاليشان و عالى قدر و عالىمقدار و عاليمقام و عالى منقبت و عالى مكان : از القاب احترام كه اكثر در اول نوشته‌جات و در سر پاكتها نويسند . عالى ( liyy ) ص . ع . منسوب بعالية كه حجاز باشد يعنى حجازى . عاليات ( liy t ) ع . ج . عالية . عاليات ( liy t ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - چيزهاى بلند و رفيع . و عتبات عاليات : آستانه‌هاى بلند كه مراد قبور ائمهء عراق باشد . عالية ( liyat ) ص . ع . مؤنث عالى . ج : عاليات و عوالى . عالية ( liyat ) ا . ع . بلند از هر چيزى . و نوك نيزه و سر آن و يا نصف آن كه متصل بسنان است . ج : عوالى . و زمين ما فوق نجد تا زمين متصل بتهامه و تا سر حد مكهء معظمه كه عبارت از حجاز باشد . عالى سراى ( li - sar y ) ا . پ . قصر سلطنتى و سراى پادشاهى . و حرم خانه . عاليشان ( li - c n ) ص . پ . خداوند مرتبهء اعلا . و از القاب پادشاهى . و بسيار نجيب و با جلال و بلند مرتبه . عالى گهر ( li - gohar ) ا . پ . گوهر گرانبها . عالى نژاد ( li - nej ? ad ) ص . پ . مولود نجيب و شريف . عاليه ( liye ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - عالى و بلند و رفيع . عالى همت ( li - hemmat ) ص . پ . بلند همت و شريف و بزرگوار . و كريم و سخى و جوانمرد . عالى همتى ( li - hemmati ) ا . پ . بلندى همت و جوانمردى و سخاوت . عام ( m ) ا . ع . سال . ج : اعوام . و روز . و عام سنة : سال قحط . و قيل : العام حول ياتى على شتوة و صيفة و على هذا فالعام اخص من السنة فكل عام سنة و ليس كل سنة عاما و اذا عددت من يوم الى مثله فهو سنة و قد يكون فيه نصف الصيف و نصف الشتاء ؛ و العام لا يكون الا صيفا و شتاء متواليين . و نيز عام : ج . عامة . عام ( m ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - همه . و همهء مردم . و هر چيز كه همه را فرا گيرد و فرا رسد . و نيز عام : ضد خواص از مردم . و خاص و عام : مردمان شريف و نجيب و مردمان پست و فرومايه . و عام اول : پارسال و سال گذشته . عام ( mm ) ا . ع . تمام هر چه باشد . و هر چيز كه عموميت داشته باشد ضد خاص . عام ( mm ) ص . ع . چيزى كه شامل شود همه را . يق . عم المطر البلاد فهو عام . عام المنفعت ( mol - manfa'at ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - هر چيز كه فايده و نفع آن عموميت داشته باشد و شامل همهء مخلوق گردد . عامة ( mat ) ا . ع . يك دسته از شاخه‌هاى گندم و يا عطف درو شده . ج : عام . و سر سوار كه در دشت از دور نمايان گردد . و سر با دستار سوار كه در بيابال اول هويدا گردد . و شناخ كه از آن بر آب گذرند . و شناخ كه بر شكم بندند و از آب گذرند . عامة ( mmat ) ا . ع . هر چيز كه همه را فرا گيرد ضد خاصة . ج : عوام : و نير عامه : قيامت . و شناخ كه بدان از آب گذرند . عامدا ( medan ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - قصدا و از روى قصد و ديده و دانسته . عامر ( mer ) ص . ع . آباد و معمور . و زيارت‌كننده . و عمر بسياركننده . و بسيار و فراوان . و مسكون و داراى عمارت . و ساكن در بيت از جن و جز آن . ج : عمار .